Δεν ξέρω αν έχει τύχει να δείτε το τελευταίο επεισόδιο της σειράς τα Φιλαράκια. Τη σκηνή εκείνη, πριν πέσουν οι τίτλοι τέλους, που είναι άδειο το σπίτι και οι πρωταγωνιστές συγκινημένοι και αγκαλιασμένοι φεύγουν, γνωρίζοντας ότι αυτό το κλείσιμο της πόρτας σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής.

Πάντα αυτό το επεισόδιο μου προκαλεί ένα κράμα συναισθημάτων και δεν ξέρω γιατί, ίσως επειδή η σειρά σημάδεψε τα μαθητικά μου χρόνια, αυτό το κλείσιμο μου θυμίζει τη μέρα που έκλεισα κι εγώ το δικό μου άδειο σπίτι των φοιτητικών χρόνων στη Θεσσαλονίκη κι ερχόμουν στην Αθήνα, για να εργαστώ.  Είναι η ανάμνηση της γλυκιάς μελαγχολίας της αναμεμειγμένης με τη συγκίνηση για όσα αφήναμε πίσω και με την ανυπομονησία για αυτό το κάτι άλλο που ακολουθούσε.

Αλλά τι ήταν αυτό το “άλλο” που περιμέναμε να ακολουθήσει και πόσο τελικά ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες μας; Πόσοι αξιοποίησαν  το πανεπιστημιακό πτυχίο στον επαγγελματικό τους στίβο και πόσοι ανακαλύπτουν 20+ χρόνια μετά ότι λειτούργησε καταλυτικά σε άλλους τομείς της ζωής τους, όπως στον κοινωνικό, αλλά όχι όσο θα περίμεναν στον επαγγελματικό;

Δεδομένου ότι η πλειοψηφία των συμφοιτητών της πρώτης πανεπιστημιακής μου σχολής ακολούθησε μια τελείως διαφορετική επαγγελματική πορεία από το αντικείμενο των σπουδών μας, τα αποτελέσματα πρόσφατης έρευνας του Πανεπιστημίου του Άμστερνταμ τράβηξαν την προσοχή μου. Η έρευνα, η οποία αξιοποίησε στοιχεία που αφορούν περίπου ένα εκατομμύριο φοιτητές, δείχνει ότι η έκθεση σε ένα πιο διεθνές πανεπιστημιακό περιβάλλον μπορεί να αφήσει μακροχρόνιο αποτύπωμα στις κοινωνικές σχέσεις, στις στάσεις και στην αναζήτηση ευκαιριών στο εξωτερικό, αλλά δεν έχει αντίστοιχη επίδραση στην απασχόληση, το εισόδημα ή την επιχειρηματικότητα ακόμη και έως και 25 χρόνια μετά την έναρξη των σπουδών. Διαχωρίζει με έναν τρόπο, δηλαδή, δύο πράγματα που ίσως κάποιοι θεωρούν αλληλένδετα: την επίδραση των σπουδών στην επαγγελματική μας πορεία και την επίδρασή τους στον άνθρωπο που γινόμαστε στην πορεία της ζωής μας. Ένα πανεπιστημιακό περιβάλλον μπορεί να μην καθορίζει απαραίτητα το επάγγελμα που θα ακολουθήσουμε ή το εισόδημα που θα αποκτήσουμε, μπορεί όμως να διευρύνει τον κοινωνικό μας κύκλο, να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο και να μας κάνει περισσότερο ανοιχτούς σε διαφορετικές εμπειρίες και ευκαιρίες.

Οι φοιτητές που είχαν περισσότερες ευκαιρίες να συναναστραφούν συμφοιτητές από άλλες χώρες ήταν, πολλά χρόνια αργότερα, πιο πιθανό να αναζητούν ευκαιρίες στο εξωτερικό. Η διεθνής εμπειρία που απέκτησαν στο πανεπιστήμιο φαίνεται, δηλαδή, να επηρέασε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνονταν τις δυνατότητες που είχαν μπροστά τους, ακόμη και όταν δεν οδήγησε απαραίτητα σε διαφορετική επαγγελματική πορεία.

Το αξιοσημείωτο -για μένα- συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι, όταν εγκαταλείψαμε τη φοιτητική μας στέγη, δεν αφήσαμε πίσω μας τα πάντα. Πήραμε μαζί μας το πιο ζωντανό  κομμάτι του «πτυχίου» μας: φιλίες, συνήθειες, έναν διαφορετικό τρόπο να βλέπουμε τους ανθρώπους και τον κόσμο και μια διάθεση να δοκιμάσουμε κάτι διαφορετικό. Και ίσως τελικά αυτή να είναι η πιο σημαντική, αν και λιγότερο ορατή πτυχή των φοιτητικών μας χρόνων.

—————————————————————

———————————————————————–

I don’t know if you’ve ever watched the final episode of Friends. That scene, just before the credits roll, when the apartment is empty and the characters leave, emotional and embracing, knowing that closing the door marks the end of an era.

That episode always stirs a mixture of emotions in me, and I don’t really know why. Perhaps because the series marked my school years. That final goodbye reminds me of the day I, too, closed the door of my empty student apartment in Thessaloniki and came to Athens to start working. It is the memory of that bittersweet melancholy, mixed with the emotion of everything we were leaving behind and the anticipation of whatever was to come next.

But what was that “something else” we were waiting for, and how much did it ultimately live up to our expectations? How many of us made use of our university degree in our professional lives, and how many, 20-plus years later, are discovering that it had a profound impact on other areas of our lives, such as our social lives, even if not as much as we had expected on our professional lives?

Given that the majority of my classmates from my first university degree went on to pursue careers completely different from what we had studied, the findings of a recent study from the University of Amsterdam caught my attention. The study, which draws on data covering approximately one million students, shows that exposure to a more international university environment can have a long-term impact on social relationships, attitudes and the pursuit of opportunities abroad, but does not have a corresponding effect on employment, income or entrepreneurship, even up to 25 years after students began their studies.

In a way, it distinguishes between two things that some may consider interconnected: the impact of university studies on our professional paths and their impact on the people we become over the course of our lives. A university environment may not necessarily determine the profession we eventually pursue or the income we earn, but it can broaden our social circles, change the way we see the world and make us more open to different experiences and opportunities.

Students who had more opportunities to interact with fellow students from other countries were, many years later, more likely to seek opportunities abroad. The international experience they gained at university, therefore, appears to have had a long-term impact on their pursuit of opportunities outside their home country, even when it did not necessarily lead to a different career path.

What is remarkable to me is that, when we left our student homes, we did not leave everything behind with them. We took with us the most “vibrant part of our degree”: friendships, habits, a different way of seeing people and the world, and a willingness to try something different. And perhaps, in the end, this is the most important, albeit less visible, aspect of our student years.

—————————————————————

The photograph was created using artificial intelligence.